حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
1972
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )
كه از عجايب هفت گانه عالم قديم بشمار ميرفت . پس از خواندن يادداشتهاى اسكندر ، باوجود اينكه مقدونيها احترامى بزرگ براى نام او داشتند ، قرار دادند ترتيب اثر به اين لوايح ندهند ، زيرا اين چيزها را قابل اجرا نميدانستند . بند پنجم را بعدها اجرا كردند ، ولى طور ديگر چنان كه بيايد . شورش يونانيهاى باختر بعد پرديكّاس بامور آسياى عليا ( يعنى باختر و صفحات مجاور سند ) پرداخت ، زيرا يونانيهاى اين صفحات بر ضدّ او قيام كرده لشكرى بزرگ براى جنگ آراسته بودند . در اينجا ديودور ، قبل از اينكه بوقايع اين شورش بپردازد ، مختصرى از جغرافياى آسيا ، چنان كه در آن زمان تصوّر ميكردند ، صحبت ميدارد و گويد ( كتاب 18 ، بند 5 ) : كوههاى توروس « 1 » در كيليكيّه به طرف مشرق رفته از تمام قارّه آسيا ميگذرد و تا كوههاى قفقاز ( مقصود كوههاى پاراپاميز است ، كوههاى افغانستان شمالى كنونى ) و اوقيانوس مشرق امتداد مىيابد . اين زنجيره كوهها برشتههائى تقسيم مىشود و در جاهائى اسامى مختلف دارد ، بنابراين آسيا به دو قسمت شمالى و جنوبى تقسيم شده . از رودهاى آسيا نيز بعضى به طرف شمال جارى هستند و بدرياى كسپين ( گرگان ) و درياى سياه و درياى شمال ميريزند و برخى بدرياى هند و اوقيانوسى ، كه مجاور قارّهء آسيا است و نيز بدرياى سرخ ( مقصود از درياى آخرى خليج پارس و درياى عمان است . م . ) . تقسيم ايالات موافق اين حدود طبيعى بود ، زيرا بعض ايالات در شمال واقعند و برخى در جنوب . قسمت شمالى شامل رود تاناايس ( يعنى سيحون . م . ) و سغد و باختر و هرات و نيز پارت است ، كه مجاور درياى گرگان مىباشد و ماد ، كه بزرگترين ايالات است و اسامى ديگر زيادى دارد . بعد شامل ارمنستان و ليكائونيّه و كاپادوكيّه . تمامى اين صفحات آب و هواى سخت دارد . بممالك مذكوره به خط مستقيم اين ايالات اتّصال مىيابند : فريگيّه بزرگ ( مقصود فريگيّه عليا است . م . ) فريگيّه هلّسپونت ( يعنى فريگيّه سفلى . م . )
--> ( 1 ) - Taurus .